Il-Ġimgħa Mqaddsa f'Birżebbuġa

Jum id-Duluri fit-Tradizzjoni Maltija

Kwadru tad-Duluri, fil-Kappella ta' Bengħisa, Birzebbuga.

Kwadru tad-Duluri, fil-Kappella ta' Bengħisa, Birzebbuga.

Jum id-Duluri hu jum qaddis fil-filosofija tal-Maltin.

Hu jum tax-xoghol izda xorta wahda wiehed jisma’ quddiesa, hu jum bhall-ohrajn izda xorta wahda wiehed jaghmel minn kollox biex jattendi purcissjoni. Jum id-Duluri jigi ccelebrat gimgha qabel Hadd l-Palm.

Hu jum fejn l-ambjent u l-atmosfera huma serji. Bosta hwienet jaghlqu, is-swali tac-cinema jkunu maghluqa ukoll. Il-hajja tilbes libsa ta’ dieqa u soghba. Il-hsieb f’mohh il-bniedem ikun il-Madonna u n-niket li garrbet matul l-ahhar siegha ta’ binha qabel il-mewt tieghu.

Il-familja

Jum id-Duluri hu jum ta’ sagrificcju. Kulhadd jaghmel sagrificcju sew zghir u sew kbir. Fl-antik lit-tfal kienu jwissuhom biex ma jidhkux u biex ma jaghmlux storbju zejjed. Il-helu kien ikun nieqes minn idejn it-tfal, ghalhekk kienu jweghduhom li jekk isumu fid-Duluri l-Bambin kien igibilhom il-helu. U l-ghada kienu jsibu l-helu taht l-imhadda migbur f’borza. Dan il-helu ma kienx ikun bhal tas-soltu, izda kien wiehed specjali, differenti mis-soltu ghaliex lit-tfal kienu jghidulhom li l-anglu gab dan il-helu matul il-lejl ta’ bejn Jum id-Duluri u lejlet Hadd il-Palm.

Sagrificcju kull fejn tara. Ghall-kbar hemm is-sawm. Dari l-aktar sawma popolari kienet dik tas-seba’ bukkuni, fejn dan it-tip ta’ sawm kien jitlob mieghu t-talba tas-seba’ bicciet hobz, u wiehed kien jiekol biss dawn il-loqom tal-hobz u jiehu ftit ilma. In-nies kienu jduru mat-triq kollha, ihabbtu bieb bieb u jitolbu seba’ bicciet hobz minghand il-girien. Dan kien jitlob sagrificcju kbir ghaliex kien ikollok taghmel wiccek ma’ nies li kont tafhom u tarahom kuljum.

F’Hal Tarxien kien hemm id-drawwa li jpoggu siggu ta’ l-abjad wara l-bieb tad-dar bil-hobz fuqu. Meta wiehed kien imur jittallab ghandhom kienu jaghtuh bicca minn dan il-hobz. Filwaqt li f’Ghawdex kien hemm id-drawwa tal-hobz bl-uzin. Biex wiehed ma jikolx iz-zejjed f’dan il-jum kien jizen il-hobz li kien jigbor. Ghaliex wiehed kien mistenni jiehu biss daqs kwart hobz.

Taqbiliet

Maz-zmien inholqu diversi taqbiliet li juru s-sawm iebes ghal Jum id-Duluri. Wahda minnhom tghid:

F’gieh il-festa tad-Duluri,
bicca hobz nitolbok tini.


Taqbila twila tghid hekk:

O Marija Omm id-Duluri
Imbikkija bla ma turi,
Tara l-Ibnek mislub,
Biex tarana minghajr dnub.

Konna nghiduha fir-ruzarju. Ohra tghid kwazi l-istess haga:

Ghandkom gejt f’gieh id-Duluri
Loqma hobz nitlob aghtuni
F’din is-sawma hobz u ilma,
Ghandi bzonn seba’ bukkuni.

Purċissjonijiet

Kull parrocca torganizza purcissjoni tad-Duluri. Purcissjoni li tkun b’vara wahda u fiha jsir talb wara talb. Dari ghal din il-purcissjoni l-haddiema kien ikollhom ftit sighat nieqsa mill-orarju taghhom.

Fis-sena 2000 kien hemm purcissjoni unika li sehhet f’Tas-Sliema. Billi Tas-Sliema hemm erba’ parrocci, kull wahda kienet organizzat wahda u dawn iltaqghu fic-centru ta’ Tas-Sliema – f’Dingli Circus.

F’Jum id-Duluri hafna jakkumpanjaw l-ghaqdiet u tal-muzew jigbru t-tfal taghhom li jattendu d-duttrina. Il-qasam tas-subien jimxu fuq quddiem filwaqt li l-bniet jimxu fuq wara. Bosta nies jaghmlu l-weghdiet f’din il-purcissjoni u uhud jaghmlu l-weghda li jimxu hafjin f’din il-purcissjoni. Uhud iwieghdu li kull darba li l-vara tieqaf matul il-purcissjoni huma jinzlu gharkupptejhom. Fl-imghoddi kienu jesageraw, ghaliex kienu jimxu l-bicca l-kbira tal-purcissjoni gharkubbtejhom. U sahansitra uhud kienu jorbtu l-ktajjen ma’ saqajhom izda dawn iz-zewg uzanzi gew ipprojbiti mill-awtorità.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s